18
Journal of Clinical Healthcare 2/2016
taktyczny, w miarę swoich możliwości wykonuje
podstawowe badanie wzroku oraz zakłada na oko
sztywny opatrunek. [12]
Taktyczne badanie urazowe kończy się oceną
wszystkiego tego, na co nie zwrócono uwagi
wcześniej (E – Everything else). Czynności
wykonywane na tym etapie określone są podskrótem
M – PHAAT - D. Dopiero teraz monitoruje się
parametry życiowe poszkodowanego: tętno, ilość
oddechów oraz w miarę dostępności odpowiedniego
sprzętu saturację, ciśnienie tętnicze krwi itp. (M –
Monitoring).
Kolejnym elementem jest leczenie przeciwbólowe
np. za pomocą morfiny w autostrzykawce (20mg)
wchodzącej w skład IPMedu. [15] (P – Pain).
Prawie na samym końcu badania urazowego
taktycznego jest badanie poszkodowanego od głowy
do stóp czyli badanie urazowe wykorzystywane w
ratownictwie medycznym, analogiczne do badania
powtórnego (H – Head to toe). Na tym etapie ratownik
taktyczny w miarę możliwości rozbiera rannego i
przeprowadza badanie (kontrolując jednocześnie
obszary ciała zbadane podczas wcześniejszych
procedur). [10,14]
Po zakończeniu szczegółowego badania od
głowy do stóp ratownik wojskowy zaopatruje rany,
które pominął wcześniej, czyli te nie stanowiące
zagrożenia
dla
życia
żołnierza
(A
–
Addressallwounds). W razie konieczności podaje
antybiotyki o szerokim zakresie działania (A –
Antibiotics) i przygotowuje poszkodowanego do
ewakuacji do szpitala np. okrywając go kocami
termicznymi (T – Tactical Evacuation Preparation).
[10]
Badanie urazowe wg protokołu MARCHE kończy
się uzupełnieniem Karty Poszkodowanego (TCCC
Card), na której ratownik wpisuje mechanizm urazu,
lokalizację obrażeń, parametry życiowe oraz
zastosowane leczenie (D – Documentation of care).
Wzór Karty TCCC zamieszczony został w załączniku .
W przypadku braku możliwości uzupełnienia takiej
karty (z powodu warunków środowiskowych, braku
karty, bariery językowej) najważniejsze informacje
(np. czas założenia stazy) zapisuje się na ciele
rannego. [1,14,15,20]
Po zakończeniu badania ratownik taktyczny
wzywa transport, za pomocą którego poszkodowany
zostanie przewieziony do placówki medycznej.
Transport stanowić będzie
fazę taktycznej pomocy
poszkodowanym podczas ewakuacji
(Tactical
Evacuation Care – w skrócie TACEVAC), która może
obejmować zarówno transport pod opieką personelu
medycznego (MEDEVAC – Medical Evacuation –
ewakuacja medyczna
) jak i pod opieką osób bez
wykształcenia medycznego (CASEVAC – Casualty
Evacuation –
ewakuacja poszkodowanego
). [13]
Postępowanie na tym etapie różni się jedynie ze
względu na możliwość wykorzystania specjalistycz-
nego sprzętu umożliwiającego przeprowadzanie
bardziej zaawansowanych procedur medycznych (np.
założenia drenażu do j. opłucnej lub mechaniczną
wentylację za pomocą respiratora) a badanie urazowe
przeprowadzane jest wg wytycznych cywilnych
(opisanych wcześniej). [12]
PIŚMIENNICTWO
1. Campbell J E. (red) International Trauma Life Support Ratow-
nictwo przedszpitalne w urazach. Kraków; Med Prakt, 2015.
2. Ostrowski K,
Kopański Z, Osłowski R, Leszczyński P, Bru-
kwicka I, Sianos G. The implementation of TCCC medical su
pplies in medical rescue teams.
JPHNMR
2016;1:11-14.
3. Headquarters Department of the Army .Combat Lifesaver
Course: student self - study, Army Institute for Professional
Development. Newport News, 2014. Washington; Headquar-
ters Department of the Army, 2014.
4. Committee on Tactical Combat Casualty Care: Tactical
Combat Casualty Care Guidelines. Washington, Government
Printing Agency, 18 August 2010.
5. Kheirabadi B. Evaluation of Topical Hemostatic Agents for
Combat Wound Treatment. The Army Medical Department
Journal, April – June 2011.
6. Combat Ready Clamp. Adres:
opments.com/article/combat-ready-tourniquet-clamp-fda-051
113/ dostępne w dn. 18.05.2016.
7. Aleksandrowicz D, Gaszyński W, Gaszyński T. Wytyczne dot
yczące udrażniania dróg oddechowych w warunkach
pozaszpitalnych u chorych po urazach. Anest Ratow 2013; 7:
233-243.
8. Salomone J P. (red.) PHTLS: Prehospital Trauma Life
Support: Military Version. Seventh Edition. Am Col Surg Can-
ada 2011;2:179-197.
9. Podlasin A. Taktyczne Ratownictwo Medyczne. Warszawa;
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2015.
10. Dąbrowski M, Sanak T, Dąbrowska A, Kluj P, Sip M, Zieliński
M. Badanie poszkodowanego w środowisku taktycznym. Lek
Wojsk 2014; 3:338-344.
11. Aleksandrowicz D, Gaszyński W, Gaszyński T. Wytyczne
dotyczące udrażniania dróg oddechowych w warunkach poza
szpitalnych u chorych po urazach. Anest Ratow 2013; 7: 233-
243.
12. Redakcja. Taktyczna Pomoc Rannym na Polu Walki.
Wytyczne z dn. 2 czerwca 2014r. Adres:
.
mil.pl/plik/file/kandydaci/TC3_Wytyczne_2014(1).pdf (dostęp
ny dn. 01.05.2016).
13. Czerwiński M, Makowiec P. Podstawy ratownictwa taktycz-
nego. Warszawa; Difin, 2014.
14. Sanak T, Dąbrowski M, Kluj P, Dąbrowska A, Sip M.
Specyfika udzielania pierwszej pomocy medycznej poszkodo
wanemu w warunkach bojowych w środowisku taktycznym na
bazie standardu TCCC Część II. Zapewnienie hemostazy
miejscowej podczas wykonywania zabiegów ratowniczych w
