12
Journal of Clinical Healthcare 2/2016
bezpieczeństwa, czy wybuchły poduszki powietrzne
oraz jakie części wewnątrz samochodu zostały
uszkodzone. W przypadku potrącenia pieszych
ratownik medyczny bierze pod uwagę obrażenia
powstałe zarówno w wyniku uderzenia samochodem,
jak i powstałe wskutek uderzenia o ziemię (konieczne
jest zdobycie informacji na temat pozycji
poszkodowanego w czasie uderzenia, tego czy
uderzył ciałem w ziemię, a jeśli tak, to którą częścią
ciała). Przy upadkach zwraca się uwagę na
wysokość, z jakiej spadł poszkodowany, część ciała,
którą uderzył o ziemię, to czy po drodze uderzał w
jakieś elementy oraz charakter podłoża, na które
spadł (w tym obecność umocowanych obiektów).
[1,8,9]
Po dokonaniu oceny miejsca zdarzenia ratownik
medyczny
przystępuje
do
oceny
wstępnej
poszkodowanego, na którą składa się pięć
elementów. W pierwszej kolejności ocenia się
wrażenie ogólne (szacowane na podstawie wyglądu,
wieku, płci, masy ciała, pozycji rannego oraz to czy
się rusza a także obecność widocznych krwotoków
lub urazów). Ogólne wrażenie ocenia się podchodząc
do rannego (tak, aby cały czas widział ratownika co
zapobiegnie ewentualnym ruchom głowy). Jeśli
stwierdza się obecność krwotoku zagrażającego
życiu, kierownik zespołu wydaje trzeciemu
ratownikowi polecenie zlokalizowania źródła i
zatamowania krwotoku (w tym celu ratownik rozcina
ubranie rannego i poszukuje także innych obrażeń w
miarę możliwości je zaopatrując) a sam, natychmiast
po podejściu do poszkodowanego stabilizuje ręcznie
odcinek szyjny kręgosłupa i sprawdza stan
świadomości pacjenta zadając mu jakiekolwiek
pytanie (stanowi to drugi element wstępnej oceny
poszkodowanego). Należy pamiętać, że nie wolno
potrząsać za ramiona pacjenta, gdyż może to
pogłębić uraz. Na podstawie odpowiedzi pacjenta
ratownik medyczny wnioskuje o stanie jego
świadomości wg schematu AVPU. Jeśli pacjent od
samego początku jest przytomny i logicznie
odpowiada na pytania ratownika, klasyfikowany jest
jako A (Alert – zorientowany). Gdy poszkodowany
reaguje dopiero na głos ratownika lub jest splątany,
stan jego świadomości określany jest jako V (Verbal –
reaguje na głos). U pacjentów nie reagujących na
głos ratownik medyczny sprawdza reakcję na ból (np.
poprzez uciśnięcie płatka ucha). Pacjent reagujący na
ból oznaczany jest jako P (Pain – reaguje na ból)
natomiast pacjenci nieprzytomni, niereagujący na
bodźce klasyfikowani są jako U (Unresponsive – brak
reakcji). [1,9]
Natychmiast po ustaleniu stanu świadomości
kierownik zespołu wydaje drugiemu ratownikowi
polecenie przejęcia ręcznej stabilizacji odcinka
szyjnego kręgosłupa oraz przystępuje do oceny ABC
(która stanowi trzeci, czwarty i piąty element wstępnej
oceny poszkodowanego). W przypadku pacjenta
nieodpowiadającego na pytania lub nieprzytomnego
ratownik ocenia drożność dróg oddechowych –
Airway (w przypadku przytomnego pacjenta o
drożności świadczą jego odpowiedzi na pytania
zadawane przez ratownika). Zapewnienie drożności
dróg oddechowych należy do zadań ratownika
stabilizującego kręgosłup w odcinku szyjnym (metoda
„zaopatrz to”). Wykorzystuje on w tym celu metody
bezprzyrządowe (np. uniesienie żuchwy), ssak lub
metody przyrządowe (rurka ustno – gardłowa; rurka
nosowo – gardłowa; nadgłośniowe przyrządy: maska
krtaniowa, rurka krtaniowa, maska I – Gel; intubacja).
Należy pamiętać, iż u pacjentów „urazowych” nie
wolno odginać głowy do tyłu, gdyż może to
spowodować pogorszenie ewentualnych obrażeń
odcinka szyjnego kręgosłupa. [7] Niezwłocznie po
zapewnieniu drożnych dróg oddechowych kierownik
zespołu dokonuje oceny oddechu (B - Breathing).
Oceny tej ratownik medyczny dokonuje na podstawie
obserwacji ruchów klatki piersiowej, wyczucia
wydychanego powietrza (np. przez zbliżenie policzka
do twarzy poszkodowanego nieprzytomnego) oraz
wysłuchanie oddechu. U pacjenta przytomnego w
celu policzenia ilości oddechów można położyć rękę
na jego klatce piersiowej. Ratownik zwraca uwagę na
obecność, ilość i głębokość oddechów oraz wysiłek
oddechowy. Jeśli kierownik zespołu uzna oddech
rannego za niewydolny, zleca ratownikowi
stabilizującemu
odcinek
szyjny
kręgosłupa
rozpoczęcie wspomagania wentylacji. Oddech uznaje
się za niewydolny gdy poszkodowany dorosły
oddycha mniej niż 8 lub więcej niż 24 razy na minutę
lub jeśli nie udaje się wyczuć przepływu powietrza
pomimo widocznych ruchów klatki piersiowej. [1]
Drugi ratownik stabilizuje wówczas głowę rannego za
pomocą kolan. Razem z oceną oddechu lub
bezpośrednio po niej kierownik zespołu przystępuje
do oceny krążenia (C - Circulation), poprzez
sprawdzenie zaopatrzenia przez trzeciego ratownika
krwotoków zewnętrznych oraz przede wszystkim
obecności tętna, najlepiej jednocześnie na tętnicy
centralnej i obwodowej. Zwraca się uwagę na wartość
tętna (powinna być <120/min) oraz jego charakter
(miarowość, wypełnienie) a także wygląd skóry
poszkodowanego (kolor, temperaturę i wilgotność) i
nawrót włośniczkowy (powinien trwać <2 sekundy).
